Hoş geldiniz! Bu yazıda Ecointernational olarak Kapalı yargılamaya kimler girebilir hakkında merak edilenleri toparladık.
Kapalı Yargılamaya Kimler Girebilir? Kapalı Duruşmaya Katılma Şartları ve Hukuki Haklar
Bir mahkeme salonunun kapısında kapalı duruşma yapılacağına ilişkin bir uyarı gördüğümüzde aklımıza ilk gelen soru genellikle aynıdır: İçeride neler konuşulacak ve kimlerin salona girmesine izin verilecek? Özellikle bir yakınımızın davası söz konusu olduğunda bu merak daha da artar. Çünkü adaletin nasıl işlediğini bilmek kadar, yargılama sürecinde kimlerin bulunabileceğini öğrenmek de önemlidir.
Kapalı yargılamaya kimler girebilir? sorusunun yanıtı, davanın türüne, mahkemenin verdiği karara ve ilgili kişilerin hukuki sıfatına göre değişir. Türk hukukunda kapalı duruşma, herkesin katılımına açık olmayan ancak belirli kişilerin bulunmasına izin verilen özel bir yargılama usulüdür.
Kapalı Yargılama Nedir?
Kapalı yargılama, mahkeme duruşmasının kamuya açık şekilde gerçekleştirilmemesi anlamına gelir. Normal şartlarda mahkemelerde duruşmalar alenidir. Yani vatandaşlar, gazeteciler ve ilgilenen diğer kişiler duruşmaları izleyebilir.
Ancak bazı davalarda kişilerin özel hayatını, güvenliğini, çocukların üstün yararını veya kamu düzenini korumak amacıyla duruşmanın kapalı yapılmasına karar verilebilir.
Bu noktada iki önemli kavram öne çıkar:
– Aleniyet ilkesi: Mahkeme duruşmalarının kamuya açık olması.
– Gizlilik ilkesi: Kanunda belirtilen durumlarda duruşmaya yalnızca izin verilen kişilerin katılabilmesi.
Peki, bir duruşmanın kapalı yapılması adaletin denetlenmesini nasıl etkiler?
Kapalı Yargılamaya Kimler Girebilir?
Kapalı duruşmaya herkesin katılması mümkün değildir. Ancak duruşmanın kamuya kapatılması, davayla hukuki bağlantısı bulunan bütün kişilerin salondan çıkarılması anlamına da gelmez.
Genel olarak aşağıdaki kişiler, hukuki sıfatlarına ve duruşmanın niteliğine göre kapalı duruşmada bulunabilir.
1. Hâkim veya mahkeme heyeti
Kapalı yargılamayı gerçekleştiren hâkim veya mahkeme heyeti duruşmada bulunur. Yargılamanın yönetilmesi, delillerin değerlendirilmesi ve karar verilmesi onların sorumluluğundadır.
2. Cumhuriyet savcısı
Ceza davalarında Cumhuriyet savcısı, görev ve yetkileri kapsamında kapalı duruşmaya katılabilir.
Savcının bulunması, yargılamanın hukuka uygun şekilde yürütülmesi açısından önemlidir.
3. Sanık ve avukatı
Ceza yargılamasında sanık, savunma hakkı kapsamında duruşmada bulunabilir. Müdafii olan avukat da hukuki görevini yerine getirmek üzere kapalı duruşmaya katılabilir.
Duruşmanın kapalı yapılması, sanığın savunma hakkının ortadan kaldırılması anlamına gelmez.
4. Davacı, davalı ve vekilleri
Hukuk davalarında davanın tarafları ve vekilleri, yargılama sürecindeki hukuki konumları gereği duruşmaya katılabilir.
Örneğin boşanma, velayet veya özel hayatın gizliliğini ilgilendiren bir davada duruşma kapalı yapılabilir. Ancak bu durum tarafların mahkemeye erişimini engellemez.
5. Mağdur, müşteki ve katılan
Ceza yargılamasında mağdur, şikâyetçi veya davaya katılma hakkı bulunan kişiler, ilgili usul hükümleri çerçevesinde duruşmada bulunabilir.
6. Tanıklar ve bilirkişiler
Tanıklar ve bilirkişiler, görevleri kapsamında mahkemeye çağrıldıklarında duruşmaya katılabilir.
Ancak bu kişilerin duruşmanın tamamında bulunması zorunlu değildir. Tanıkların dinlenmesi ve bilirkişi açıklamalarının alınması gibi işlemler sırasında mahkemenin belirlediği usule göre salonda bulunmaları söz konusu olur.
Kapalı Duruşmaya Sanığın Yakınları Girebilir mi?
En çok merak edilen konulardan biri de sanığın ailesinin, akrabalarının veya arkadaşlarının kapalı duruşmaya girip giremeyeceğidir.
Genel kural olarak kapalı duruşmalar kamuya kapatıldığı için sanığın yakınları yalnızca akrabalık ilişkisine dayanarak salona girme hakkına sahip değildir.
Ancak mahkeme, kanunun izin verdiği ölçüde belirli kişilerin duruşmada bulunmasına izin verebilir.
Örneğin:
– Sanığın annesi veya babası,
– Eşi,
– Kardeşleri,
– Yakın akrabaları,
– Hukuki bir sıfatı bulunmayan diğer kişiler.
Bu kişilerin duruşmaya katılması otomatik bir hak değildir. Mahkemenin verdiği karar ve özel mevzuattaki hükümler belirleyicidir.
Burada önemli olan, kişinin sanıkla yakınlığı değil, duruşmada bulunmasına hukuken izin verilip verilmediğidir.
Kapalı Yargılamanın Tarihsel Kökenleri
Mahkemelerin halka açık yapılması düşüncesi, modern hukuk devletinin önemli kazanımlarından biridir.
Tarih boyunca adaletin hükümdarların veya belirli güç odaklarının kontrolünde yürütüldüğü dönemlerde yargılama süreçlerinin toplumdan uzak tutulması keyfî kararların ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilmiştir.
Modern hukuk sistemleri ise aleniyet ilkesini benimseyerek yargılamanın toplum tarafından denetlenebilmesini amaçlamıştır.
Bununla birlikte zaman içerisinde özel hayatın korunması, çocuk hakları ve kamu güvenliği gibi konuların önem kazanması, kapalı duruşma uygulamasını da gerekli hâle getirmiştir.
Günümüzde kapalı yargılama neden tartışılıyor?
Günümüzde temel tartışma, kamuoyunun bilgi edinme hakkı ile bireylerin özel hayatının korunması arasındaki dengedir.
Özellikle çocukların taraf olduğu davalarda, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlarda ve aile hayatını ilgilendiren uyuşmazlıklarda gizlilik önemli bir koruma mekanizmasıdır.
Ancak kapalı duruşmaların gereğinden fazla uygulanması, yargılamanın şeffaflığı konusunda soru işaretleri doğurabilir.
Kapalı Duruşma Hangi Kanunlarda Düzenlenmiştir?
Türkiye’de kapalı yargılamaya ilişkin temel düzenlemeler ceza ve hukuk muhakemesi mevzuatında yer almaktadır.
Ceza Muhakemesi Kanunu 182 ve 187. maddeler
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 182. maddesine göre duruşmalar kural olarak herkese açıktır.
Ancak genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı durumlarda mahkeme, duruşmanın tamamının ya da bir bölümünün kapalı yapılmasına karar verebilir.
CMK 187. madde ise kapalı duruşma ve bu duruşmada bulunan kişilerin açıklama yapma yasağı gibi konuları düzenler.
Ayrıca CMK 185. maddeye göre sanık 18 yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu 28. madde
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 28. maddesi aleniyet ilkesini düzenler.
Bu madde kapsamında genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde duruşmanın tamamının ya da bir bölümünün kapalı yapılmasına karar verilebilir.
Taraflardan birinin talebi üzerine, özel hayatın veya aile hayatının gizliliğinin korunması ya da çocuğun üstün yararının gerektirmesi durumunda da mahkeme kapalı duruşma kararı verebilir.
İlgili mevzuat:
– 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
– 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
– Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Kapalı Duruşmada Bulunan Kişilerin Gizlilik Sorumluluğu Var mı?
Evet. Kapalı duruşmada bulunmasına izin verilen kişilerin, duruşmada açıklanan bilgileri başkalarına aktarması hukuki sonuçlar doğurabilir.
Özellikle CMK 187 kapsamında kapalı duruşmada bulunan kişilerin açıklanan bilgileri açıklaması yasaklanabilir.
Bu düzenlemenin amacı kişilerin özel hayatını, güvenliğini ve yargılama sürecinin hassasiyetini korumaktır.
Dolayısıyla kapalı duruşmaya katılma izni almak, içeride konuşulanları sosyal medyada paylaşma veya üçüncü kişilere aktarma hakkı vermez.
Kapalı Yargılamada Şeffaflık ve İnsan Hakları Dengesi
Kapalı duruşma uygulaması yalnızca teknik bir hukuk meselesi değildir. Aynı zamanda insan hakları, toplumsal güven ve adalet anlayışıyla yakından ilişkilidir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi, adil yargılanma hakkını ve duruşmaların aleniyetini güvence altına alır. Bununla birlikte aynı madde, belirli koşullarda kamuoyunun duruşmanın tamamından veya bir bölümünden çıkarılmasına izin verir.
Buradaki temel yaklaşım, gizliliğin istisna olması ve hukuken gerekli gerekçelere dayanmasıdır.
Daha fazla bilgi için Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi incelenebilir.
Sonuç: Kapalı Yargılamaya Kimler Katılabilir?
Kapalı yargılamaya hâkim veya mahkeme heyeti, ceza davalarında görevli Cumhuriyet savcısı, sanık, müdafii, davanın tarafları, vekilleri ve hukuki sıfatları gereği duruşmada bulunması gereken diğer kişiler katılabilir.
Tanık, bilirkişi ve mağdur gibi kişilerin katılımı da görevlerine ve yargılama sürecindeki konumlarına göre değerlendirilir.
Sanığın yakınları veya kamuoyundan kişiler ise yalnızca akrabalık ya da merak nedeniyle otomatik giriş hakkına sahip değildir. Mahkemenin izin vermesi veya özel bir kanun hükmünün bulunması gerekir.
Sonuç olarak kapalı yargılama, adaletin toplumdan saklanması için değil, belirli hak ve menfaatlerin korunması için öngörülmüş istisnai bir uygulamadır. Asıl mesele, gizlilik ile şeffaflık arasındaki hassas dengenin korunmasıdır.
Peki, bir davada kişilerin özel hayatını korumak mı yoksa toplumun yargılamayı izleme hakkını gözetmek mi daha öncelikli olmalıdır? Hukuk sistemlerinin sürekli tartıştığı temel sorulardan biri de budur.